Hardorff orgel

Kerk en orgel  van Kimswerd.

De kerk van Kimswerd behoort tot de oudste kerken van Friesland, volgens sommigen is het zelfs de oudste.
Als bouwtijd wordt de eerste helft van de 11de eeuw aangehouden.
De toren is uit de 12de eeuw, het koor uit de 13de.
Na een grote brand in 1515 werd de kerk herbouwd en werden schip en toren verhoogd.

In de noordmuur is de hele geschiedenis van het gebouw af te lezen.
Het is dan ook zeer de moeite waard even rond de kerk te lopen.
Dan kan meteen even het timpaan boven de noordingang worden bekeken,
een uniek stuk werk in rode Bremer zandsteen uit de vroege middeleeuwen.

Het meubilair is zeldzaam origineel en volledig en dateert in z’n geheel
uit 1695 en werd geschonken door Ibella Ida van Tiara die met haar moeder
en grootmoeder in een te openen grafkelder voor de preekstoel begraven ligt.
Dit graf wordt al meer dan 300 jaar jaarlijks geïnspecteerd.


De preekstoel is zeer fraai voorzien van houtsnijwerk.
Er zijn vijf Bijbelse voorstellingen. Het koor was lange tijd afgesloten van het schip,
maar sinds de laatste restauratie (2010 – 2012) is het weer (half) open.

De prachtige nieuwe kleurrijke ramen in twee vensters werden in 2012 aangebracht.
Zo bevinden we ons hier in een kerk met een buitengewoon origineel
karakteristiek Fries kerkinterieur dat met bijzonder veel zorg is gerestaureerd.



Het orgel van de Laurentiuskerk te Kimswerd werd in 1857/1858 gebouwd
door Willem Hardorff.
Het is waarschijnlijk het eerste orgel in deze kerk, daar in oude kerkboeken van voor 1857 niets is aangetroffen betreffende een orgel of organist.
Het front van het orgel te Kimswerd is vijfdelig en telt acht velden met pijpen.
Het sluit nauw aan bij de fronten die van Dam in dezelfde tijd bouwde.


Bijzonder zijn de bazuinblazende engelen tussen de velden rechts en links van de middentoren.
De beelden geloof, hoop en liefde sieren de orgelkas, waarbij in Kimswerd de liefde (en niet het geloof) in het midden staat.

Het orgel dat Hardorff voor Kimswerd maakte is nog geheel op traditionele wijze gebouwd, zeer degelijk en ambachtelijk. Het is royaal uitgevoerd met 19 sprekende stemmen, 11 op het Hoofdwerk en 8 op het Bovenwerk.


Bijzonder is dat het Bovenwerk waarschijnlijk twee tongwerken bezat,
naast de Trompet op het Hoofdwerk. Het pedaal is aangehangen,
zoals bij de meeste Friese dorpsorgels : de organist beheerste het pedaalspel toch niet voldoende.
In 1885 wordt het orgel hersteld door de fa. W.Hardorff en Zoon.
Deze (schoon)zoon was J.F.Kruse die het bedrijf inmiddels had overgenomen.
Als Kruse in 1907 komt te overlijden wordt het orgel verder onderhouden door de fa. Adema te Leeuwarden.
Adema restaureerde het orgel in 1912.
Toen zijn waarschijnlijk de beide (?) tongwerken (De Vox Huma en de Harmonica)
verdwenen en vervangen door een Gamba 8 voet en een Voix Céleste,
twee weke zachte registers, destijds zeer geliefd.


Wim Eppinga uit Britswerd restaureerde het orgel op zijn manier in 1964.
Hij verving de strijkers uit 1912 door de registers Terts 1 3/5 voet en Quint 1 1/3 voet, breidde het (aangehangen!) pedaal uit en liet het orgel "Pruisisch blauw” verven.
Ook kwam er een nieuwe (?) veel te grote windmachine.
Gelukkig werden er verder geen veranderingen aangebracht,
zodat het orgel nog zeer origineel is.


De firma Bakker en Timmenga voerde (in samenwerking met de firma Mense Ruiter) een grote restauratie uit in de jaren 2012 – 2013.
De twee registers van Eppinga
(die totaal niet aansloten bij het klankbeeld van de rest van het orgel) verdwenen weer om plaats te maken voor een originele Dulciaan van Willem Hardorff
(herkomst onbekend) en een tweede tongwerk : een nieuwe doorslaande Vox Humana, nieuw gemaakt naar voorbeeld van de Vox Humana in het orgel van Hilaard.(van Dam 1873).
Omvang Pedaal : als vroeger : C – c’. (twee octaven).
De orgelkas werd bij deze laatste restauratie zwart geverfd .

Dispositie (19 stemmen).

Hoofdmanuaal (I) C – f’    Bovenwerk (II) C - f
Prestant disc.  16’               Salicet            8’
Prestant           8'                Fluit douce      8’
Bourdon          16’              Viola di Gamba disc. 8’
Baarpijp           8’               Prestant           4’
Holpijp             8’               Fluit d’ amour  4’
Octaaf             4’               Speelfluit         2’
Roerfluit           4’               Dulciaan          8’ (Hardorff, herkomst onzeker)
Quint                3’              Vox Huma        8’ (doorslaand, nieuw 2013).
Octaaf             2’
Mixtuur   3 – 4 st.                Pedaal         (C – c’)
Trompet    b/d 8’                Koppels :     HW/BW en Ped./HW.

Otto Roelofsen